Arteterapia - usprawnianie integracji sensorycznej z wykorzystaniem artystycznych metod

Arteterapia stanowi doskonałą formę uzupełniającą proces edukacyjny. Bywa nazywana twórczym treningiem, bowiem wykorzystuje proces tworzenia lub jego wynik do wzbogacenia osobowości twórcy.

Celem niniejszego opracowania jest zwrócenie uwagi na arteterapię jako formę pracy, którą można wykorzystywać podczas zajęć z elementami integracji sensorycznej.

Każdy z nas odczuwa potrzebę tworzenia, aby móc wyrazić swoje emocje. Sztuka jest zapisem ludzkich uczuć, zarówno tych najbardziej radosnych, jak również smutnych, czy wręcz tragicznych. Sztuka jest szczególnie ważna dla osób niepełnosprawnych, które w sposób artystyczny starają się wyrazić to, czego nie potrafią zakomunikować słowem. Wychowanie przez sztukę pozwala poznawać świat wszystkimi zmysłami: dotykiem, słuchem, wzrokiem, węchem. Dzięki indywidualnemu zaangażowaniu uczestników rozumianemu jako indywidualne doświadczenia jednostki, autoekspresja oraz przekazywanie wiadomości  o bogactwie świata ludzkich przeżyć, zajęcia artystyczne mogą uczestniczyć w budowaniu indywidualnego systemu wartości i postaw.

Dziecko w wieku przedszkolnym wykazuje naturalną dla swojego wieku i etapu rozwoju potrzebę ekspresji twórczej, powodującą ujawnienie rzeczywistych emocji i uczuć. Jest spontanicznym wyrażaniem osobistych przeżyć i doznań, odbiciem postrzeganego świata. Dzieci są kreatywne z natury, dlatego tę wspaniałą zdolność należy w nich pielęgnować i rozwijać. Twórczość dziecięca jest czynnością odruchową, instynktowną i podświadomą. Mały artysta przeżywa radość, która pobudza go do dalszej zabawy formami, barwą czy dźwiękiem. Człowiek od najmłodszych lat powinien uczyć się  rozpoznawania i wyrażania własnych uczuć i emocji. Jeśli dziecko już w wieku przedszkolnym posiądzie tę umiejętność, zrozumie siebie i  będzie miało możliwość zmiany zachowania zgodnie z własnym systemem wartości, a jednocześnie będącego społecznie akceptowanym. Dziecko w ten sposób tworzy własny świat. Zajęcia twórcze przyczyniają się do rozwoju osobowości. Dodatkowo są także elementem dającym siłę. Przedszkolak dowiaduje się, że każda emocja, nawet przykra, nie trwa wiecznie, przemija. Dziecko nabiera dystansu do swoich uczuć oraz przeżyć, staje się dojrzalsze i spokojne.

Twórczość leży w naturze dzieci. Ich naturalna otwartość na świat w bardzo dużej mierze zależy od tego, w jakim środowisku żyją . Zarówno dotyczy to środowiska rodzinnego  jak  i edukacyjnego (przedszkole, szkoła). Dorośli z reguły potrafią mówić o swoich emocjach - złości, lęku, smutku, rozpaczy. Dzieciom trudno jest znaleźć słowa odpowiadające temu, co czują, co się z nimi dzieje w danej sytuacji. Dlatego w tym procesie bardzo ważną rolę odgrywa wsparcie osób dorosłych.

Dzieło sztuki jest odbiciem świata oglądanym przez temperament 

Emil Zola

Arteterapia – formy terapii przez sztukę

Arteterapia  jest traktowana jako specyficzny sposób oddziaływania na sferę fizyczną czy psychiczną człowieka chorego bez użycia środków farmakologicznych. Stanowi także doskonałą formę uzupełniającą proces edukacyjny. Bywa nazywana twórczym treningiem, bowiem wykorzystuje proces tworzenia lub jego wynik do wzbogacenia osobowości twórcy. Nazwa arteterapia pochodzi od dwóch słów - łacińskiego  arte  oznaczającego wykonanie czegoś doskonale, po mistrzowsku i od słowa ars - sztuka. Natomiast pojęcie terapia (z greckiego - therapeuein) oznacza pielęgnowanie, opiekę nad kimś, troskę o kogoś, a w szerszym znaczeniu leczenie kogoś. Adresatami arteterapii  są osoby w każdym wieku: od dzieciństwa do późnej starości. Przy czym jest ona wykorzystywana nie tylko jako metoda lecznicza, lecz również  służąca wspomaganiu rozwoju osobistego. Jej walor terapeutyczny wykorzystywany jest w leczeniu depresji, lęków, zaburzeń emocjonalnych i społecznych, nerwic, uzależnień, zaburzeń relacji rodzinnych, w trudnościach psychospołecznych u podłoża których leżą choroby somatyczne, sytuacjach traumatycznych, a także przypadkach przemocy domowej i wykorzystywania seksualnego. U osób zdrowych może byś stosowana jako jedna z metod zapewniających relaks, uczucie odprężenia, niwelowanie i pozbycie się napięcia.

Arteterapia pełni wiele funkcji, między innymi :

  • edukacyjną – dostarczającą jednostce dodatkowych wiadomości przydatnych w procesie interpretacji celu i sensu życia;
  • rekreacyjną – polegającą na tworzeniu warunków do odpoczynku w celu regeneracji sił niezbędnych do stawienia czoła problemom życiowym i w efekcie przezwyciężenia ich;
  • komunikacyjną – ułatwiającą  rozwiązywanie  konfliktów wewnętrznych w sposób pozawerbalny;
  • korekcyjną – umożliwiającą przekształcanie i modyfikowanie mechanizmów szkodliwych na bardziej wartościowe;
  • stymulacyjną – pobudzającą pozytywne emocje, mająca korzystny wpływ na samopoczucie.

Zajęcia terapii przez sztukę można prowadzić indywidualnie lub jako formę zajęć grupowych. Podstawą jej jest nawiązanie kontaktu z dzieckiem oraz stworzenie bezpiecznej i akceptującej atmosfery. W czasie pracy terapeutycznej niezbędne jest uwzględnienie następujących czynników mających znaczący wpływ na jej organizację, przebieg i efekty. Są nimi: wiek uczestników oraz ich stan psychofizyczny, występowanie ewentualnych deficytów i schorzeń lub ich brak. Nie bez znaczenia jest również miejsce pobytu osoby poddawanej działaniom arteterapeutycznym: dom rodzinny, szpital, placówka opiekuńczo – wychowawcza. Musimy także zawsze pamiętać, aby metody i formy naszej pracy zawsze i bezwzględnie dostosowane były do możliwości i stanu rozwoju dzieci.

Arteterapia ułatwia:

  • ciągły rozwój, bezpieczne uwolnienie emocji i odczuć związanych z ich aktualnym stanem;
  • wyrażanie tych myśli i przeżyć, które są trudne do przekazania w formie werbalnej oraz ujawnienia tych, które są tłumione oraz odreagowania emocji, napięć;
  • rozwój umiejętności twórczego myślenia i działania, wyrażenie ekspresji w procesie twórczym, a także doskonalenie wyobraźni, pamięci i uwagi; 
  • organizację czasu, odsunięcie negatywnych myśli (np. od choroby czy traumatycznych wydarzeń);
  • otwarcie i ciekawość świata;
  • naukę i doskonalenie  samodzielności, precy...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem